Foto: Paul De Keyzer

De grote belangstelling: een quasi volle Tuinzaal, demonstreerde al meteen de hoge verwachtingen die de KAVA senioren in deze spreker stelden.

Professor Hendrik Vos is hoogleraar Politieke Wetenschappen aan de Universiteit Gent. Hij is gespecialiseerd in de Europese Politiek en groeide uit tot onze bekendste Europa specialist.

Wij vinden het nu vanzelfsprekend, poneert hij, dat het hedendaags Europa geen grenzen kent en grotendeels gelijkaardige regels en standaarden heeft en zelfs dezelfde munt.

Dat alles lijkt een voorspelbare, goed overdachte en gestage evolutie te zijn geweest, maar niets is minder waar.

De Europese Gemeenschap is tot stand gekomen door “metsers, loodgieters en bricoleurs”, die met wat geluk de juiste verbindingen wisten te leggen.

Na WOII wilde elk bevrijd land weer zijn eigen baas zijn. Men zette weer slagbomen aan de grenzen en douaniers, en door de verschillende tarieven werd er weer op grote schaal gesmokkeld. De landsgrenzen vielen evenwel niet overal samen met die van vóór 1940. Zo woonde de Duitstalige Luxemburger Robert Schuman aan de Moezel in de omgeving van Metz, een gebied dat van 1870 tot 1918 Duits grondgebied was en ook van 1940 tot 1945. De gemengde Frans- en Duitstalige bevolking had meermaals voor de verscheurende keuze gestaan, aan welk vaderland trouw te zweren.

Dat bracht Robert Schuman, die een belangrijke Franse politicus voor de christendemocratische partij was geworden, op het idee om Frankrijk en Duitsland op een of andere manier in een gemeenschappelijke unie onder te brengen. Hij dacht daarbij aan kolen en staal, de belangrijkste grondstoffen voor de wapenindustrie. Die zouden onder gemeenschappelijk toezicht worden geplaatst, waardoor de kans op een volgende Frans-Duitse oorlog enorm zou verkleinen.

Het idee wekte aanvankelijk weinig enthousiasme op in Frankrijk.

Toch legde Robert Schuman op 9 mei 1950 zijn plan schoorvoetend voor aan de Assemblée nationale, samen met Jean Monnet, een flamboyante Franse hoge ambtenaar met een groot netwerk door zijn verleden als secretarisgeneraal van de Volkenbond. Wanneer de Franse premier uit verveling plots toestemt, beleggen Schuman en Monnet snel een persconferentie, waarop ze de oprichting aankondigen van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS).    9 mei 1950 !

De Benelux geleid door Wim Beyer (NL), Paul Henri Spaak (B) en Joseph Bech (L) sluit zich aan, waardoor de kern van West-Europa zich plotseling verenigd voelt.

De ideeën van Beyer, de passie van Spaak en de politieke handigheid van Bech, leiden in 1957 tot de “Intergouvernementele Conferentie van de Gemeenschappelijke Markt en Euratom” in kasteel Hertoginnedal o.l.v. P.H. Spaak. Aan de tafel schuift nog een zesde land aan: Italië. Daarom besluit men de delegatie voor de ondertekening van het verdrag te verhuizen naar Italië.

25 maart 1957:  Verdrag van Rome (EEG), Verdrag tot Oprichting van de Europese Economische Gemeenschap.

Hoewel begin de jaren ’60 de Franse president De Gaulle elke verdere ontwikkeling afremt, ontstaat er in 1963 toch een toenadering, wanneer hij de Duitse bondskanselier Konrad Adenauer uitnodigt in zijn huis in Colombey-les-Deux-Églises. Vijf jaar na hun eerste ontmoeting en na talrijke contacten wordt een vriendschapsverdrag tussen Frankrijk en Duitsland ondertekend.

Nog andere Frans-Duitse “presidentenkoppels” zullen hun voorbeeld volgen en een sterke “Frans-Duitse as” creëren, zoals François Mitterand en Helmut Kohl die in 1984 bij de herdenking van de slag van Verdun, elkaars hand vasthouden.

Prof. Vos eindigt zijn uiteenzetting noodgedwongen (de klok!) met de onverwachte val van de Berlijnse muur en de al even plotse hereniging van Duitsland. Helmut Kohl zal in ruil hiervoor de sterke Duitse Mark moeten opgeven ten voordele van een gemeenschappelijke Europese munt: de EURO.

Dat deze grote stap voor Europa er alweer gekomen is na een onvoorziene plotwending, is volgens onze boeiende spreker, typisch voor de voortgang van de Europese eenmaking.

Talrijk waren de anekdotes en inside jokes die prof. Vos door zijn spreekbeurt heeft gevlochten. Wilt u ze kennen, lees dan zijn lijvige maar zeer leesbare boek: “Dit is Europa”.                                                  

  Paul De Keyzer